مبانی نظری و پیشینه پژوهشی اثبات امامت حضرت علی از نظر حدیث منزلت با تأکید بر شبهات اهل سنت

با سحافایل در خدمت شما هستیم با «پیشینه پژوهشی و تحقیق و مبانی نظری اثبات امامت حضرت علی از نظر حدیث منزلت با تأکید بر شبهات اهل سنت» که بطور کامل و جامع به این مبحث پرداخته و نیاز شما را به هرگونه جستجوی بیشتری برطرف خواهد نمود.

فهرست محتوا

مقدمه

بیان مسأله

ضرورت و اهمیت تحقیق

اهداف تحقیق

سؤال اصلی

سؤالات فرعی

فرضیه‌ی اصلی تحقیق

فرضیه‌های فرعی

پیشینه تحقیق

روش تحقیق

فصل اول: مفاهیم اساسی

مقدمه

1. امامت

1-1. تعریف لغوی

2-1. تعریف اصطلاحی امام در کلام متکلمین شیعه و سنی

3-1. تعریف علمای بزرگ اهل سنت

4-1. تعریف علمای بزرگ شیعه

2. ولایت
3. خلافت
4. منزلت
5. مخالفان

فصل دوم: حدیث منزلت در منابع حدیثی مذهب اهل‌بیتb و مذهب اهل سنت  

مقدمه

الف) حدیث منزلت در منابع حدیثی اهل بیتb

ب) حدیث منزلت در منابع اهل سنت

روایت ابن سعد

سعد بن ابی وقاص

ابراهیم بن سعد

روایت حسن بن بدر

روایت ابن المغازلی

روایت ابن عساکر

روایت نَسائی‏

روایت سیوطی‏

روایت ابن کثیر

گوناگونی الفاظ روایت

راویان حدیث منزلت‏

تواتر حدیث منزلت

مشهورترین راویان حدیث منزلت

طرق حدیث منزلت

موارد بیان حدیث منزلت

فصل سوم: نگاهی به دلالت‏های حدیث منزلت

مقدمه

دلالت‏های حدیث منزلت‏

مقامات حضرت هارون در قرآن‏

1) خلافت

2) وزارت‏

3) شراکت در امر

4) نبوّت‏

5) اصلاح امر

6) اخوت و برادری و مقام پشتیبانی

منزلت‏ها و مقام‏های امیرالمؤمنین علی‏g‏

1) خلافت و جانشینی

2) شراکت در امر

3) وزارت

4) اصلاح امر

5) اخوت و برادری

6) مقام پشتیبانی

1-6. جنگ احد

2-6. جنگ احزاب

3   -6. جنگ خیبر

7) خویشاوندی و اهل بیت بودن

8) مقام علم و آگاهی

9) مقام عصمت

سایر ویژگی‌های مشترک هارون و علیg‏

کوشش‌های پیامبرk برای رهبری علیg‏

1. حدیث یوم الإنذار
2. حدیث وصایت
3. احدیث وراثت
4. احادیث خلافت
5. احادیث منزلت
6. احادیث امارت
7. احادیث امامت
8. احادیث ولایت
9. احادیث هدایت
10. احادیث عصمت
11. احادیث علم

دلالت حدیث منزلت بر خلافت امیر مؤمنان علیg‏

جانشینی پیامبر در اوج فضایل‏

احراز شایستگی‏

مقام فرض الطاعه

دلالت حدیث منزلت و دیدگاههای علمای شیعه، اهل تسنن

فصل چهارم: نقد و بررسی شبهات و اشکالات به حدیث منزلت

مقدمه

شبهه اول

نقد و بررسی شبهه اول

شبهه دوم

نفی اعتبار مفهوم عام از یک حادثه خاص

نقد و بررسی شبهه دوم

الف) تفسیر نادرست از جایگاه خلافت الهی پیامبران و جانشینان آنان

ب) اعتبار علمی قاعده العبره بعموم اللفظ لا بخصوص المورد

شبهه سوم

نقد و بررسی شبهه سوم

الف) ظهور معنای عام از واژه بمنزله

ب) دلالت مستثنی و مستثنی منه برعام بودن حدیث

شبهه چهارم

نقد و بررسی شبهه چهارم

تلاش‌های دروغین و غیر علمی جهت خدشه‌دار کردن دلالت حدیث منزلت

1- تحریف حدیث

2- جعل حدیث منزلت برای شیخین

3- رد حدیث منزلت

نتیجه گیری

منابع و مآخذ

مقدمه

از احادیث قطعی  نزد محدثان شیعه و اهل سنت که نشان‌گر جایگاه والای امیر مؤمنان علیg و بیان‌گر امامت و خلافت آن جناب است، حدیث منزلت می‌باشد. این حدیث شریف در کهن‌ترین نوشته‌های حدیثی، تاریخی، رجالی و در پی آن‌ها کلامی یادداشت شده و به یادگار مانده است.

در این حدیث شریف، پیامبرk خطاب به امام علیg فرمود: «أمَا تَرْضَی‌ أن‌ تَکونَ مِنِی‌ بِمَنزِلَة‌ هَارُونَ مِن‌ مُوسی‌» (آیا راضی نیستی که برای من، همانند هارون نسبت به موسیg باشی؟)

در این حدیث پیامبرk اشاره به مقام هارون برای موسیk دارند و خداوند متعال از زبان موسیg فرمود: «وَقَالَ مُوسَی لأَخِیهِ هَارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَأَصْلِحْ وَلاَ تَتَبِعْ سَبِیلَ الْمُفْسِدِینَ» و فرمود: «وَاجْعَل لی وَزِیرًا منْ أَهْلِی هَارُونَ أَخِی شْدُدْ بِهِ أَزْرِی وَأَشْرِکهُ فِی أَمْرِی کی نُسَبحَک کثِیرًا وَنَذْکرَک کثِیرًا إِنک کنتَ بِنَا بَصِیرًا» و فرمود: «وَ أَخِی هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنی لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِی رِدْءًا یصَدقُنِی» و مانند آن آیاتی دیگر. لذا حدیث منزلت، تمام این موقعیت‌ها را که برای حضرت هارونg نسبت به موسیg ثابت شده است، برای امیرالمؤمنینg نسبت به خاتم پیامبران حضرت رسول اکرمk به جز نبوت، ثابت می‌کند. پس این حدیث از جهت دلالت و سند، دلیل قطعی دیگر بر امامت بلافصل حضرت علیg بعد از پیامبر اکرمk و یکی از مهم‌ترین فضیلت‌های حضرت امیرالمؤمنینg و یکی از برهان‌های قاطع و دلایل تابان بر جانشینی و امامت امام علیg است.

این حدیث در نهایت درستی و استواری و شهرت است که به طور مستفیض، بلکه متواتر از پیامبرk نقل شده است. حتی بخاری و مسلم که همواره در جهت پوشاندن فضیلت‌ها و منقبت‌های والای امیرالمؤمنینg می‌کوشند، آن را نقل کرده‌اند و به تبعیت از آن دو، دیگر محدثان اهل سنت نیز بر آن اتفاق نظر داشته و در صحیح و مسندها و جوامع خود آورده‌اند. لکن اهل سنت، بعد از آن که نتوانستند حدیث منزلت را از حیث سند مخدوش کنند، در دلالت آن بر امامت و خلافت بلافصل امام علیg بعد از رسول اکرمk ایراداتی گرفته و شبهاتی را مطرح می‌کنند و تلاش کرده‌اند تا دلالت این حدیث را زیر سؤال ببرند.

در این تحقیق، حدیث از حیث سند و راویان و طرق آن مورد بررسی قرار می‌گیرد و سپس دلالت حدیث بر امامت و خلافت امام علیg بیان می‌شود و در پایان، برخی از شبهات را که در دلالت حدیث مطرح شده، پاسخ می‌دهیم.

بیان مسأله

یکی از اعتقادات اصیل و مستدل مذهب شیعه آن است که رسول خداk به فرمان خدا جانشین خود را برای این آیین الهی به مسلمانان معرفی کرد و از آنان برای خلافت و جانشینی امیر مؤمنان علیg بیعت گرفت و حجت خدا را برای همگان به پایان رساند و رسالت خویش را به بهترین شکل انجام داد. آری پیامبر خداk به بهترین شکل مأموریت و رسالت خویش را انجام داد و جانشینان خود را به امت معرفی کرد و از آنان بیعت گرفت.

رسول خداk یعنی همان بزرگ مرد که «ما ینطق عن الهوی» «ان هو الا وحی یوحی» «علمه شدید القوی» حضرت علیg را نسبت به خویش چون جایگاه حضرت هارون نسبت به موسیc قرار داده‌اند که این حدیث به جایگاه‌هایی که برای حضرت هارونg در قرآن کریم ثابت شده اشاره دارد. سخنان پیامبرk درباره حضرت علیg و بیان فضیلت‌ها و منقبت‌هایش چنین بود. بیش‌تر این سخنان در تأکید بر این حقیقت است که در کتاب عظیم خداوند در مورد مقام‌های حضرت علیg اصول ثابتی بیان شده است. به طور مثال وقتی که در غدیر خم فرمود: «الست اولی بالمؤمنین من انفسهم» – به این آیه مبارکه تذکر داده که فرمود: «النبی اولی بالمؤمنین من انفسهم». سپس می‌فرماید: اینک هر که من مولای اویم این علی مولای اوست.

یکی از دلایل اثبات امامت امام علیg حدیث صحیح و متواتر منزلت است که در بسیاری از کتب حدیثی، تاریخی، تفسیری… مذهب تشیع و اهل سنت موجود است و تعداد قابل توجهی از آن‌ها از دیدگاه مذهب تشیع و اهل سنت صحیح است و از احادیث متواتر به حساب می‌آید.

علمای شیعه، همواره معتقد بوده‌اند که حدیث منزلت دلالت بر خلافت و امامت امام علیg دارد. اما با ظهور فرقه سلفیت دوباره به نقد سندی و محتوائی این حدیث پرداخته‌اند، در این رساله به بیان سند حدیث و نقد ایرادات سلفیت پرداخته و از نظر محتوا ثابت می‌کنیم که این حدیث قابلیت اثبات امامت امام علیg را دارد و ایرادات ابن تیمیه و به تبع آن دیگر دانشوران اهل سنت وارد نیست.

ضرورت و اهمیت تحقیق

حدیث منزلت از احادیث متواتر است که در کتب معتبر روایی شیعه و اهل سنت نقل شده و اکثر اهل سنت اعتراف دارند که این حدیث متواتر است و در سند آن ایراد و نقدی مطرح نکرده‌اند اما در دلالت آن بر اثبات خلافت و امامت امام علیg خدشه وارد و شبهاتی را مطرح کرده‌اند. در حال حاضر فرقه ضاله وهابیت مشغول به فعالیت و ایجاد شبهه پراکنی پیرامون مسائل اعتقادی مذهب تشیع از جمله ولایت امام علیg و جذب جوانان به خود هستند، لذا ضروری است در تمام زمینه‌های اعتقادی از جمله این حدیث شریف پاسخ‌های مناسب به شبهات آنان داده شود چرا که بحث امامت از سوی عالمان شیعه همواره حساسیت مخالفین را برانگیخته تا آنجا که کار به قتل و کشتار انجامیده است. از این رو امروزه برخی پرداختن به مسأله امامت را موجب بروز تنش و اختلال در امر زندگانی مسالمت‌آمیز بین مسلمین تلقی کرده و معتقدند که باید از طرح این مسأله اختلافی خودداری گردد. اما بسیار روشن است که تحقیق درباره‌ی مذاهب و ادله و آرای هر مذهب یکی از راههای نزدیک شدن دیدگاههای مذاهب مختلف به یکدیگراست. در نتیجه بحث و نظر پیرامون مسائل مورد اختلاف جهت روشن شدن حقایق امری است که کسی نمی‌تواند در ضرورت و اهمیت آن تردید کند.

اعراف/ 7.

طه/ 29 تا 35.

قصص/ 34.

احزاب/ 33.

فهرست منابع

قرآن کریم

نهج البلاغه

1. ابن بطریق، یحیی بن حسن، عمدة عیون صحاح الاخبار فی مناقب الامام الابرار، قم: مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
2. ابن تیمیه حرّانی، منهاج السنّة النبویة، مکتبة ابن تیمیه، قاهره: 1409، چاپ دوم.
3. ابن حجر، فتح الباری فی شرح البخاری، بیروت: داراحیاء التراث عربی.
4. ابن حزم، علی بن احمد، الفصل فی الملل و الأهواء النحل، بیروت: دار الکتب العلمیه، 1420هـ.ق. چاپ اول.
5. ابن سعد، الطبقات الکبری، بیروت: دار صادر، 1405.
6. ابن سیده، ابی الحسن علی بن اسماعیل، المخصص، بیروت: احیاء التراث العربی، 1413هـ.ق.
7. ابن شهرآشوب، مشیر الدین محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، نجف: المطبعه الحیدریه، 1376هـ.ق.
8. ابن عبدالبّر، الاستیعاب، بیروت: دارالجیل، 1412هـ.ق.، چاپ اول.
9. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، بیروت: دارالفکر، 1415هـ.ق.
10. ابن فارس، احمد، معجم المقاییس فی اللغه، بیروت: دارالفکر، 1814هـ.ق.
11. ابن مغازلی، مناقب مغازلی، بیروت: دار الأضواء، 1403هـ.ق.
12. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، 2000م.
13. ابوالنضر، محمد بن مسعود بن عیاش السلمی السمرقندی، تفسیرالعیاشی، تهران: المکتبة العلمیة الاسلامیة، 1380.
14. ابوعیسی، محمد بن عیسی بن سروه، سنن الترمذی، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
15. اربیلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، ترجمه علی بن حسین وارسی، تهران: انتشارات ادب الحوضه واسلامیه، 1364، چاپ دوم.
16. البخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، تحقیق محمود محمد، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.
17. تهرانی، حسین، سؤالات ما، نشر حاذق، چاپ کوثر 1428هـ.ق.
18. جمال الدین محمد بن یوسف زرندی حنفی، نظم درالسّمطین.
19. جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت: دارالعلم للملایین، 1407هـ.ق.، چاپ چهارم.
20. الحافظ ابو عبدالرحمان احمد بن شعیب النسائی، خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب، تحقیق محمد الکاظم المحمودی، قم: مجمع احیاء الثقافه الاسلامیه، 1419هـ.ق.، چاپ اول.
21. الحافظ ابوبکر عمر بن ابی عاصم الضحاک بن مخلدالشیبانی، کتاب السنه، تحقیق محمد ناصرالدین الالبانی، بیروت: المکتب الاسلامی، چاپ سوم.
22. الحافظ ابوعبدالله محمد بن یزید القزوینی، سنن ابن ماجه، تحقیق صدقی جمیل العطار، بیروت: دارالفکر، 1995م.
23. حافظ گنجی، محمد بن یوسف، کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی طالب، دار احیاء تراث اهل البیت، 1404هـ.ق.
24. حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، بیروت: دارالمعرفه، 1986م.، چاپ اول.
25. حسینی استرآبادی، شرف‌الدین علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، تحقیق حسین استاد ولی، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، 1409هـ.ق.
26. حسینی میلانی، سیدعلی، نگاهی به حدیث منزلت، قم: الحقائق، 1390.
27. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، بیروت: دارالکتب عربی، 1417هـ.ق.، چاپ اول.
28. دهلوی، شاه عبدالعزیز، تحفة اثنا عشریه، کتابخانه، پیشاور پاکستان.
29. رازی، فخرالدین، التفسیر الکبیر، مصر: مکتبه عبدالرحمن محمد، 1357هـ.ق.
30. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، تهران: المکتبه المرتضویه، 1362هـ.ق.، چاپ دوم.
31. ربانی گلپایپانی، علی، امامت در بینش اسلامی، قم: نشر تبیغات اسلامی، 1386.
32. زرشکی، محمد بن عبدالله، البرهان فی علوم القرآن، بیروت: دارالمعرفه، 1410هـ.ق.، ، چاپ اول.
33. زمخشری، ابوالقاسم محمود بن عمرو بن احمد، اساس البلاغه.
34. سبحانی، جعفر، الموجز فی اصول الفقه، قم: مدیریت الحوزة العلمیه، چاپ اول.
35. سید مرتضی، علی بن الحسین، الشافی فی الامامه، تهران: مؤسسه الصادق، 1407هـ.ق.
36. ــــــــــــــــــــــــــــ، رسائل الشریف، بیروت: مؤسسه النور.
37. السید هاشم البحرانی، غایة المرام، تحقیق سید علی عاشور، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، چاپ اول.
38. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، بیروت: دار الفکر، 1403هـ.ق.
39. ــــــــــــــــــــــــــــــ، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم: انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی، 1404هـ.ق.
40. ــــــــــــــــــــــــــــــ، تاریخ الخلفاء.
41. ــــــــــــــــــــــــــــــ، قطف الازهار المتناثر فی الاخبار المتواتر.
42. شرف‌الدین، عبدالحسین، المراجعات، تحقیق الشیخ حسین الراضی، قم: المجمع العالمی لأهل البیت، 1416هـ.ق.، چاپ دوم.
43. شیبانی، احمد بن حنبل، المناقب.
44. شیبانی، احمد بن حنبل، مسند احمد بن حنبل، داراحیاء التراث عربی، بیروت، لبنان، چاپ سوم، سال 1415
45. شیرازی، سلطان الواعظین، شبهای پیشاور، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1377.
46. صدوق، الامالی، بیروت: مؤسسه العلمی للمطبوعات، 1990م.، چاپ پنجم.
47. صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، نجف: المکتبة الحیدریة، 1385هـ.ق.
48. ـــــــــــــــــــــ، کمال الدین و تمام النعمه، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1395هـ.ق.
49. ـــــــــــــــــــــ، معانی الاخبار، قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعه لجماعمة المدرسین، 1361.
50. ـــــــــــــــــــــ، من لا یحضره الفقیه، قم: جماعه المدرسین.
51. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: اسلامیه، 1373.
52. طبری، ابوجعفر، محمد بن جریر، تاریخ طبری.
53. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تحقیق احمد حسینی، تهران: المکتبه المرتضوی.
54. طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم: مؤسسة البعثة و دارالثقافة، 414هـ.ق.
55. عظیمی فر، علی‌رضا، قرآن و امامت اهل بیت،b قم: انتشارات دانشکده‌ی اصول دین، 1389، چاپ اول.
56. فراهیدی، احمد بن خلیل، العین، قم: انتشارات هجرت، 1410هـ.ق.، چاپ دوم.
57. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، دار احیاء التراث العربی، 1422هـ.ق.
58. فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، القاهره.
59. قفاری، ناصر بن عبدالله بن علی، اصول المذهب الشیعه، ریاض: دار الرضا للنشر، 1418هـ.ق.، چاپ سوم.
60. قلعجی، محمد، معجم اللغة الفقهاء، بیروت: دار الفکر، 1323هـ.ق.
61. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تصحیح طیب موسوی جزایری، نجف: مکتب المهدی، 1386.
62. قمی، علی بن محمد، تفسیرقمی، قم: مؤسسه دار الکتاب، 1404هـ.ق.
63. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده، قم: کتاب‌فروشی بصیرتی، 1385هـ.ق.، چاپ دوم.
64. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تهران، مؤسسه دارالکتاب الاسلامیه.
65. متقی هندی، علی، کنز العمال فی سنن الاقوال والافعال، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1415هـ.ق.
66. مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، بیروت: مؤسسه الوفاء، 1983م.، چاپ دوم.
67. محمدی، مهدی، نقد و بررسی حدیث منزلت در رویکرد اهل سنت، فصل‌نامه علمی پژوهشی کوثر معارف، سال هفتم، شماره 17، بهار1390.
68. مزی، تهذیب الکمال، بیروت: مؤسسة الرسالة، ، سال1413هـ.ق.
69. مسلم بن الحجاج النیشابوری، صحیح المسلم، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.
70. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات قرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.
71. مظفر، محمدرضا، اصول المظفر، قم: اسماعیلیان بی پا.
72. معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، قم: مرکز النشر الاسلامی، 1411هـ.ق.، چاپ اول.
73. مفید، محمد بن نعمان، الارشاد، بیروت: مؤسسه العلمی للمطبوعات، 1399هـ.ق.، چاپ سوم.
74. موسوی بجنوردی وهمکاران، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران: انتشارات مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، 1385، چاپ اول.
75. نسائی، احمد بن شعیب، الخصائص امیرالمؤمنین علی بن ابی طالبg، قم: مجمع احیاء الثقافه الاسلامیه، 1419هـ.ق.، چاپ اول.
76. نووی، محی الدین یحیی بن شرف، شرح صحیح مسلم.
77. نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 2000م.، چاپ اول.