مبانی نظری و پیشینه پژوهشی نقد و بررسی آیات امامت در تفسیر کشاف

با سحافایل در خدمت شما هستیم با «پیشینه پژوهشی و تحقیق و مبانی نظری نقد و بررسی آیات امامت در تفسیر کشاف» که بطور کامل و جامع به این مبحث پرداخته و نیاز شما را به هرگونه جستجوی بیشتری برطرف خواهد نمود.

فهرست محتوا

فصل اول مفاهیم،کلیات.

گفتار اول : کلیات.

تعریف مسأله

پیشینه ی تحقیق

جنبه جدید بودن و نوآوری تحقیق در چیست ؟

ضرورت تحقیق

هدف تحقیق

سئوالات تحقیق

سئوال اصلی

سئوالات فرعی

فرضیه ها

روش انجام تحقیق

گفتار دوم : مفاهیم و اصطلاحات.

تصویر کلی شیعه و اهل سنت از امامت

تعریف لغوی امامت

تعریف اصطلاحی امامت

تعاریف امامت از دیدگاه اهل سنت:

تعاریف امامت از دیدگاه شیعه

مفهوم ولایت

زندگینامه مؤلف تفسیر کشاف

سبک تفسیری زمخشری

مكتب تفسيري معتزله

ويژگيهاي تفسير اعتزالي

فصل دوم آیات امامت عامّه.

پیش در آمد.

گفتار اول: آیه صالح المؤمنین، تحریم/4

الف- نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر دیدگاه مفسرین اهل سنت

نظر زمخشری

نظر آلوسی در تفسیر روح المعانی

نظر ابن کثیر در تفسیر القرآن العظیم

نظر سیوطی در تفسیر الدرّ المنثور

ب) تبیین آیه از دیدگاه مفسرین شیعه

نظر علامه بحرانی در البرهان

نظر علامه حویزی در تفسیر نورالثقلین

نظر علامه طباطبایی در تفسیر المیزان

جمع‌بندی.

گفتار دوم: آیه صادقین (توبه/119).

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر دیدگاه مفسرین اهل سنّت

نظر زمخشری

نظر سیوطی در الدرّ المنثور

نظر قرطبی در تفسیر القرطبی

نظر فخر رازی در تفسیر الکبیر

ب) تبیین آیه صادقین از دیدگاه مفسرین شیعه

نظر علامه بحرانی در البرهان

نظر علامه حویزی در النورالثقلین

نظر علامه طباطبائیw در المیزان

جمع بندی.

گفتار سوم: آیه مباهله، آل عمران/61.

نظر زمخشری

الف)  نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر نظرات مفسرین اهل سنت

نظر فخر رازی در تفسیر کبیر

نکاتی در نقد نظر فخر رازی

نظر شیخ آلوسی در روح المعانی

نظر سیوطی در الدرّ المنثور

ب) تبیین آیه از دیدگاه مفسرین شیعه.

نظر علامه بحرانی در تفسیر البرهان

نظر علامه حویزی در تفسیر نورالثقلین

نظر علامه طباطبایی در المیزان

جمع بندی.

گفتار چهارم: آیه تطهیر احزاب/33.

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر دیدگاه مفسرین اهل سنت

نظر زمخشری:

نظر نیشابوری در غرائب القرآن و رغائب الفرقان

نظر ابن کثیر در تفسیر القرآن العظیم3

نظر آلوسی در روح المعانی

نقد سخن آلوسی

ب) تبیین آیه از دیدگاه مفسرین شیعه

نظر علامه حویزی در نورالثقلین

نظر علامه بحرانی در البرهان

نظر علامه طباطبایی در المیزان

اهل بیت چه کسانی هستند؟

نقد اقوال مفسرین اهل سنت

شأن نزول آیه از دیدگاه علامه طباطبایی

پاسخ به یک شبهه مهم در مورد شأن نزول آیه

واژه شناسی «رجس» و حمل آیه بر عصمت اهل بیت

جمع بندی.

فصل سوم آیات امامت خاصّه.

پیش در آمد. 76

گفتار اول: آیه تبلیغ: مائده/67.

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری با بررسی نگرش مفسرین اهل سنت

نظر زمخشری:

نظر آلوسی در تفسیر روح المعانی

نظر رشید رضا در تفسیر المنار

نقد و بررسی نظرات زمخشری، آلوسی و رشیدرضا

نظر سیوطی در الدرّ المنثور

ب) تبیین آیه تبلیغ از دیدگاه مفسرین شیعه

نظر فیض کاشانی در تفسیرالصافی

نظر شیخ طوسی در تفسیر التبیان

نظر علامه طباطبائی در المیزان

پاسخ به اشکالات اهل سنت در مورد شأن نزول آیه

تعریف قاعده سیاق و نقش آن

اعتبار مشروط قاعده سیاق

ماجرا غدیر در دیگر کتب اهل سنت

جمع بندی.

گفتار دوم: آیه ولایت آیه 55 سوره مبارکه مائده.

نظر زمخشری

سبب نزول آیه ولایت

معنایابی واژگان آیه ولایت

معنایابی لفظ «ولی» از دیدگاه اهل لغت

معنایابی رکوع و نقش جمله «و هم راکعون»

الف) نقد و بررسی نظر زمخشری و سایر مفسرین اهل سنت

نظر مراغی در تفسیر المراغی

نظر علامه واحدی در تفسیر البسیط

نظر آلوسی در روح المعانی

ب) تبیین آیه ولایت از دیدگاه مفسرین شیعه

نظر علامه طبرسی در مجمع البیان

نظر فیض کاشانی در تفسیر الصافی

نظر علامه طباطبائی در تفسیر المیزان

جمع بندی.

گفتار سوم: آیه اطاعت، نساء/59.

نظر زمخشری:

نکات تفسیری آیه اطاعت

اول: شأن نزول آیه اطاعت

دوم: معنایابی واژه «اولی الأمر» از نظر لغت‌نویسان

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر نظرات مفسرین اهل سنت

نظر طبری در تفسیر جامع البیان فی تفسیر القرآن

نظر رشید رضا در تفسیر المنار

نظر قرطبی در کتاب الجامع لأحکام القرآن

ب) تبیین آیه از دیدگاه مفسرین شیعه

نظر شیخ طوسی در تفسیر التبیان

نظر ابوالفتوح رازی در تفسیر روح الجِنان و روض الجَنان

نظر علامه طباطبائی در تفسیر المیزان

نقد نظرات: زمخشری، طبری، رشیدرضا

نقد و بررسی قول زمخشری در واژه «اولوالأمر»

اول: تناقض دلالی اخبار

دوم: نبود امتیاز عصمت در والیان و حاکمان

جمع بندی.

گفتار چهارم: آیه امامت بقره/124.

نظر زمخشری:

معنایابی واژگان آیه امامت.

واژه «ابتلا»

واژه «امام» در آیه شریفه

واژه «الظالمین»

الف) نقد و بررسی دیدگاه زمخشری و سایر نظرات مفسرین اهل سنت

نظر ابن عاشور در تفسیر التحریر و التنویر

نظر ناصرالدین البیضاوی در تفسیر بیضاوی

ب) تبیین آیه امامت از دیدگاه مفسرین شیعه

نظر علامه طبرسی در تفسیر مجمع البیان

نظر علامه حویزی در نورالثقلین

نظر علامه طباطبایی در المیزان

جمع بندی.

نتیجه گیری.

منابع و مآخذ:

گفتار اول : کلیات

تعریف مسأله

امامت نزد شیعه ی امامیه به معنای رهبری امت اسلامی بعد از پیامبر اکرم a است که طبق این اعتقاد علی j به عنوان جانشین و خلیفه ی بلافصل و بر حق، بعد از پیامبر a است و بعد از ایشان اولاد طاهرینش تا وجود مقدس حضرت ولی عصرj صاحبان این منصب، باشند. در این تحقیق برآنیم تا پاره ای از آیات مربوط به امر امامت و ولایت را از دیدگاه یکی از مفسرین معروف و قابل اعتماد اهل سنت، یعنی زمخشری در تفسیر معروف خود (الکشاف) مورد تبیین قرار دهیم و در نهایت نتیجه خواهیم گرفت که آیا کشاف در راستای اثبات، یا نفی مقام امامت برآمده است ؟ بررسی نحوه ی استفاده از روایات ضعیف و یا تفسیر به رأی روایات صحیح و تبیین نحوه ی استدلال مفسر مورد نظر ما یکی از مهمترین فرازهای بحث خواهد بود؛ این امر به دلیل قدرت عقلانیت و استفاده ی غلط فرقه ی معتزله که زمخشری مهم ترین مفسر آنان است از اهمیت خاصی برخوردار است .

پیشینه ی تحقیق

بحث امامت و ولایت از قرن ها پیش مورد اختلاف و بحث بین فریقین (شیعه ی امامیه) و (اهل سنت) بوده و هست و هر دو فریق سعی و تلاش خود را در جهت اثبات مدعای خویش بکار برده اند و در این تحقیق ان شاء الله از نظرات علمای سرشناس فریقین اعم از متقدمین و متأخرین استفاده خواهد شد ، مرحوم علامه ی امینیw کتاب شریف الغدیر بطور مفصل و مستند موضوع مورد اشاره را بررسی و حقانیت شیعه را اثبات کرده است. فخر رازی از سرآمدترین مفسران اهل سنت در کتاب تفسیر کبیر نیز بطور مبسوط و علمی و دقیق مباحث امامت را مورد بحث قرار داده است .

در تمام تفاسیری که به تفسیر کل قرآن پرداخته اند، طبعاً به آیات ولایت همچون دیگر آیات اهتمام داشته، اما کتاب جامعی که بطور اخص به این موضوع پرداخته باشد بدست نیامد .

جنبه جدید بودن و نوآوری تحقیق در چیست ؟

استخراج آیات مربوط به ولایت در تفسیر کشاف زمخشری و تبیین و نقد و بررسی و همچنین تطبیق نظریات این مفسر با مفسران معروفی از فریقین و بالآخره اثبات حقانیت عقیده ی شیعه ی امامیه درباره ی صحت ادعای خود مبنی بر وجود آیات متعدد در قرآن کریم که صراحتاً یا تلویحاً زعامت امت بعد از رحلت پیامبراکرمa را مطرح و مفسر مورد نظر ما (زمخشری) آنها را پذیرفته و شرح داده است.=

ضرورت تحقیق

از آنجائی که موضوع امامت و ولایت ائمه bاز مباحث ضروری مذهب شیعه ی امامیه است و قبول و عدم قبول آن از اهمیت خاصی برخوردار است، لذا مقتضی است این موضوع مورد دقت قرار بگیرد. از رهگذر این تحقیق، میزان ضعف استدلال و واهی بودن ادله ی  مخالفین مذهب حق به خوبی روشن وبرای جویندگان حقیقت راه گشا خواهد بود .

فهرست منابع

* قرآن کریم.

* نهج البلاغه.

1. آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت: دارالکتب العلمیه، 2009 م.
2. آمدی، سیف الدین، ابکار افکار فی اصول الدین، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1424 هـ ق.
3. ابن احمد قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسه، بیروت: انتشارات مکتبه وهبه، 1384ه ق.
4. ابن حجر عسقلانی، احمدبن علی، فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، بیروت: داراحیاء الثراث العری، چاپ چهارم، بی تا.
5. ابن عاشور، محمدالطاهر، التحریر و التنویر، تونس: دار سحنون، 1997 م.
6. ابن فارس، احمد، مقاییس اللغه، قم: مرکز النشر، 1404 ق.
7. ابن کثیر، اسماعیل، تفسیرالقرآن العظیم،بیروت: دارالأرقم، 1416 ق.
8. ابن‌خلکان،ابوالعباس شمس الدین احمد بن شهاب الدین، وفیات الاعیان و ابناء الزمان، 1368، بی جا، بی نا.
9. احمد امين ، ضحي الاسلام ، بيروت: دارالكتب العربي، 1375 هـ ق، چاپ دهم.
10. اسعدی ، محمد، آسیب شناسی جریان های تفسیری، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1392 هـ ش، چاب اول.

11. ابن ابی شیبه، المصنف فی الحدیث و الاثار، بیروت: دارالفکر، 1409.

1. ابن حنبل، ابو عبدالله محمد بن حنبل، مسند بن حنبل، تحقیق شعیب الارنووط عادل مرشد و آخرون، چاپ اول، 1421.
2. ابن ماجه، القزوینی، سنن بن ماجه، تحقیق محمدفواد عبدالباقی، بیروت: دارالفکر، بی تا.
3. بابائی، علی اکبر، روش شناسی تفسیر قرآن، تهران: سمت، 1379 هـ ش،چاپ اول.
4. بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیرالقرآن، محمد رحمتی شهرضا، قم: تهذیب،1391 هـ ش، چاپ اول.
5. ، غایة المرام، محمدتقی دزفولی، تهران: آهو، 1380 هـ ش،چاپ اول.
6. بهشتی، احمد، ترجمه مجمع البیان، تهران: فراهانی، 1350 هـ ش، چاپ اول.
7. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن ترمذی، بیروت: دارالفکر، بی تا.
8. تفتازانی، سعدالدین، شرح المقاصد، دکتر حجازی،قاهره: مکتبه الکلیات الأزهریه، 1407هـ ق، چاپ اول.
9. تفتازانی، مسعودبن عمر، المطول، قم: مکتبه الداوری،1364هـ ش، چاپ اول.
10. جرجانی، میرسیدشرف الدین، التعریفات، انتشارات دارالفکر الاسلامیه، 1418 هـ.ق، بی جا.
11. جوهری، اسماعیل بن حمار، الصحاح، بیروت: دارالعلم الطابین، چاپ چهارم. بی تا.
12. حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، بیروت: اعلمی، 1974 م، چاپ اول.
13. حسینی، سیدشرف الدین علی، تأویل الآیات الظاهره فی فضائل العتره الطاهره، قم: انتشارات مدرسه امام مهدی، 1366هـ ش، چاپ اول.
14. حویزی، عبدعلی، تفسیر نورالثقلین، صلواتی و عقیقی بخشایشی، نشر نوید اسلام، بهار 1391 هـ ش، چاپ اول، بی جا.
15. خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت: دارالکتب العلمیه، بی تا.
16. دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1373 هـ ش.
17. ذهبی، شمس الدین محمدابن احمد، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، مصحح: علی محمد معوّفی، لبنان: انتشارات دارالکتب العلمیه، 2008 م، چاپ دوم.
18. رازی، ابوالفتوح، روح الجنان فی تفسیرالقرآن، تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1383هـ ق.
19. رازی، محمدبن عمر، التفسیر الکبیر أو مفاتیح الغیب، بیروت: دارالکتب العلمیه، 2009 م، چاپ سوم.
20. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، مؤسسه فرهنگی آرایه، 1387 هـ ش، چاپ اول، بی جا.
21. رشیدرضا، محمد، انصار فی تفسیر القرآن، بیروت: دارالمعرفه ، 1999 م، الطیعه الثانیه.
22. رضوانی، علی اصغر، امام شناسی در قرآن و پاسخ به شبهات،جمکران: مسجد مقدس جمکران، 1388هـ ش،چاپ چهارم
23. زمخشری، محمودبن عمر، ترجمه کشاف، مسعود انصاری، انتشارات ققنوس، 1389هـ ش، بی جا.
24. زیبدی، محمدبن یعقوب، تاج العروس من جواهر القاموس، الکویت: مطبعه حکومت، 1399 هـ. ق.
25. السیوطی، جلال الدین، الدرّ المنثور فی التفسیر المأثور، بیروت: دارالکتب العلمیه،2010 م چاپ سوم.
26. سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، قم: انتشارات مؤسسه فرهنگی طه، 1378هـ ش، نوبت اول.
27. شیخ مفید، محمبدبن محمدبن نعمان، اوائل المقالات، تحقیق ابراهیم انصاری،بیروت:  دارالمفید، 1414 ق، چاپ دوم.
28. صدر، محمدباقر، دروس فی علم الاصول، بیروت: دارالکتاب، 1978 م
29. صدوق، ابوجعفر محمدبن علی، الخصال، یعقوب جعفری، انتشارات نسیم کوثر، 1389هـ ش، چاپ اول، بی جا.
30. صدوق، محمدبن علی ، عیون اخبار الرضا j، جمکران: مسجد مقدس جمکران، 1389هـ ش، چاب اول.
31. ، کمال الدین و تمام النعمه، مترجم: محمدباقر کمره‌ای،تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1396 هـ ق.
32. ، علل الشرائع، حسین قاسمی، تهران: امین الله، چاپ اول، بی تا.
33. صفار، محمدبن حسن، بصائرالدرجات، بیروت: شرکة الا علمی للمطبوعات، 2010 م.
34. طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلامی، 1364 هـ ش، بی جا.
35. طبرانی،سلیمان بن احمد، معجم الکبیر، تحقیق حمدی بن عبدالمجید السلفی، موصل: مکتب العلوم و الحکم، چاپ دوم، 1404.
36. طبرسی، ابن علی فضل ابن الحسن، مجمع البیان، قم: نور وحی، 1387 هـ ش، چاپ اول.
37. ، احتجاج طبرسی، قم: دارالطباعه، 1377 هـ ش.
38. طبری، محمدبن جریر، جامع البیان فی تأویل القرآن، بیروت: دارالکتب العلمیه، 2009 م، چاپ پنجم.
39. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، قم: بعثت، 1414 هـ ق، چاپ اول.
40. ، مجمع البحرینی و مطلع النیّرین، قم: بعثت، 1415 هـ ق، چاپ اول.
41. طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن، الأمالی، قم: دارالثقافه، 1414 هـ ق، چاپ اول.
42. ، قواعد العقائد،بیروت: دارالغربه، 1416 هـ ق، چاپ اول.
43. ، التبیان فی تفسیرالقرآن، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، 1409 هـ ق.
44. عظیمی فر، علیرضا، قرآن و امامت اهل بیت، قم: دانشکده اصول دین، 1389 هـ ش، چاپ اول.
45. علاّمه حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر، مناهج الیقین فی اصول الدین، بیروت: دارالأسوه للطباعه و النشر، 1415 هـ ق.
46. فراهیدی، احمد بن خلیل، العین، قم: هجرت، 1410 هـ ق، چاپ دوم.
47. فیض کاشانی، محسن، تفسیرالصافی، بیروت: مؤسسه اعلمی للمطبوعات، 1401 هـ ق، چاپ دوم.
48. قرطبی، محمدابن احمد، تفسیر القرطبی، لبنان: دارالکتب العلمیه، 2010م، چاپ سوم.
49. ، الجامع لأحکام القرآن، بیروت: مکتبه العصریه، 2009 م.
50. قفطی ، علی بن یوسف ، تاریخ الحكما قفطی ، تهران: دانشگاه تهران، 1371هـ ش.
51. قمی، علی ابن ابراهیم، تفسیر قمی، تصحیح سید طیب موسوی جزائری، نجف: مکتبه الهدی، 1387 هـ.ق.
52. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تهران: جهان آراء، 1387هـ ش.
53. ، اصول کافی، حسین استادولی، تهران: دارالثقلین، 1390هـ ش، چاپ اول.
54. مراغی، احمد مصطفی، تفسیر المراغی، محقق: باسل عیون السود، بیروت: دارالکتب العلمیه، 2006 م، چاپ دوم.
55. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کتاب القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360هـ ش.
56. نیشابوری، نظام الدین حسن بن محمد، غرائب القرآن و رغائب الفرقان، دارالکتب علمیه، 1996 م، چاپ اول، بی جا
57. واحدی، علی بن احمد، تفسیرالبسیط، دمشق: دارالعباد للدراسات و البحوث القرآنیه، 1434 هـ ق، چاپ اول.
58. سایت رسمی جماعت دعوت و اصطلاح ایران، نویسنده : عادل علیمرادی، www.islahweb.org