با سحافایل در خدمت شما هستیم با «پیشینه پژوهشی آموزش شناخت درمانی مبتنی بر ذهن اگاهی بر افسردگي، پرخاشگري و اضطراب كودكان (رشته روانشناسی)» که بطور کامل و جامع به این مبحث پرداخته و نیاز شما را به هرگونه جستجوی بیشتری برطرف خواهد نمود.

فهرست محتوا

• 2-1 مقدمه. 12
• 2-2 طلاق.. 13
• 2-2-1 آثار طلاق بر روی کودکان. 13
• 2-3 کودکان 6-11 سال.. 17
• 2-3-1 دگرگونی کودک بعد از ۶ سالگی. 18
• 2-3-2 رفتارهای ناپسند این دوره 19
• 2-3-3 ویژگی های اجتماعی این دوره 19
• 2-4 افسردگی.. 20
• 2-4-1 علائم افسردگی. 22
• 2-4-2 علل ایجاد افسردگی. 23
• 2-4-3 انواع افسردگی. 24
• 2-4-4 افسردگی و غم. 25
• 2-4-5 شیوع افسردگی. 27
• 2-4-6 افسردگی واکنش عاطفی. 27
• 2-4-7 معیار افسردگی. 28
• 2-4-8 الگوهای شناختی افسردگی. 29
• 2-4-8-1 الگوهای متقاطع. 30
• 2-4-8-2 الگوهای ساختاری.. 30
• 2-4-8-3 الگوی استرسور آسیب پذیری.. 31
• 2-4-8-4 الگوهای تعامل متقابل. 31
• 2-4-8-5 الگوی روانی – زیستی. 32
• 2-4-8-6 الگوی تعاملی. 32
• 2-4-9 نحوه رویارویی با بیمار افسردگی. 32
• 2-4-10 درمان افسردگی. 35
• 2-5- تعریف اضطراب.. 36
• 2-5-1 انواع اختلالات اضطرابی. 38
• 2-5-2 نشانه ها و علائم اختلالات اضطرابی. 39
• 2-5-3 اختلالات اضطرابی. 39
• 2-5-4 اختلال اضطرابی ناشی از بیماریهای طبی عمومی. 40
• 2-5-5 همه گیر شناسی. 40
• 2-5-6 سبب شناسی اضطراب.. 41
• 2-5-7 اضطراب از دیدگاههای مختلف… 41
• 2-5-8 عوامل روانکاوی و نظریه روان تحلیل گری.. 42
• 2-5-9 نظریه یادگیری.. 43
• 2-5-10 نظریه های اصالت وجودی.. 44
• 2-5-11 درمان اختلالات اضطراب.. 46
• 2-6 پرخاشگری.. 48
• 2-6-1 پرخاشگری در کودکان. 51
• 2-6-2 پرخاشگری  در کودکان 11-6 سال. 52
• 2-6-3 عوامل تعیین کننده پرخاشگری.. 54
• 2-7 تاریخچه حضور ذهن.. 58
• 2-7-1 تاریخچه حضور ذهن مبتنی بر ذهن آگاهی. 59
• 2-7-2 تاریخچه ذهن آگاهی مبتنی بر درمان شناختی MBCT در ایران. 61
• 2-7-3 تعریف حضور ذهن: 61
• 2-7-4 مقایسه ی درمان شناختی با روشهای مبتنی بر حضور ذهن در درمان افسردگی: 62
• 2-7-5 کاربرد حضور ذهن در قالب کاهش استرس مبتنی بر حضور ذهن. 64
• 2-7-6 مکانیسم های اثرگذاری حضور ذهن. 67
• 2-7-6-1 تمرکز توجه بر هدف و متمرکز بر لحظه حال. 68
• 2-7-6-2 توجه کردن به شیوه ی غیر قضاوتی. 68
• 2-7-7 ذهن آگاهی. 69
• 2-7-8 کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی. 74
• 2-7-9 شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی. 75
• 2-7-10 اجماع برروی یک تعریف عملیاتی جامع از ذهن آگاهی. 77
• 2-7-11 تلویحاتی در مورد ذهن آگاهی. 77
• 2-7-12 مفاهیم سازی معادل از ذهن آگاهی. 78
• 2-7-13 مولفه های ذهن آگاهی. 78
• 2-8 پیشینه پژوهش… 80
• 2-8-1 مطالعات داخلی. 80
• 2-8-2- مطالعات خارجی. 83

2-1 مقدمه

در این فصل به بررسی مبانی نظری تحقیق ( ذهن آگاهی، پرخاشگری، اضطراب و افسردگی) و سوابق و پیشینه پژوهش ( شامل تحقیقات انجام شده در داخل کشور و تحقیقات انجام شده در خارج از کشور ) می پردازیم.

2-2 طلاق

طلاق از نظر لغوی به معنی رها شدن می‌باشد و در اصطلاح عبارت از پایان دادن زناشویی به وسیله زن و شوهر طلاق را اغلب راه‌حل رایج و قانونی عدم سازش زن و شوهر ، فروریختن ساختار زندگی خانوادگی ، قطع پیوند زناشویی و اختلال ارتباط والدین با فرزندان تعریف کرده‌اند . در حقیقت همانگونه که پیوند بین افراد طبق آیین و قراردادهای رسمی و اجتماعی برقرار می‌شود . چنانچه طرفین نتوانند به دلایل گوناگون شخصیتی ، محیطی و اجتماعی و … بایکدیگر زندگی کنند به ناچار طبق مقررات و ضوابطی از هم جدا می‌شوند . از این نظر خانواده همچون عمارتی است که زن و شوهر ستون‌های آن را تشکیل می‌دهند و فروریختن هرستون استحکام و استواری عمارت را دچار تزلزل و گسستگی می‌کند . طلاق با این دید ، یکی از غامض‌ترین پدیده‌های اجتماعی ، ارکان خانواده را در هم ریخته و بیشتر اثرات مخرب خود را بر روی فرزندان برجای می‌گذارد . طلاق گسستن و فروپاشیدن و نابودی کانون گرم و آرام‌بخش زندگی است که اثرات جبران ناپذیری بر اعضاء خانواده می‌گذارد . در تحقیقی که توسط جی‌هبر ( ۱۹۹۰) صورت گرفت مشخص گردید ازدواج‌هایی که به طلاق منجر شده‌اند ، کاهش شدیدی در اعتماد به نفس اعضاء خانواده به وجود می‌آورد . چنین کمبودی می‌تواند ماهیتی اجتماعی، روانی یا جسمی باشد. کاهش اعتماد به نفس در نتیجه طلاق منشأ مهم اختلالات اعضاء خانواده در حین و بعد از طلاق می‌باشد (صدرالاشرافی، 1391).

2-2-1 آثار طلاق بر روی کودکان

خانواده کوچکترین واحد اجتماعی است که ثبات یا ناپایداری اش بر اعضای خانواده و جامعه اثر می گذارد و فروپاشی این واحد کوچک، گاه چنان اثر عمیقی بر فرزندان دارد که باور کردنی نیست. گذشته از اثراتی که طلاق بر زوجین می گذارد در مواردی که زوجین دارای فرزندانی هستند، اثرات آن گریبان آن ها را نیز می گیرد، حتی می توان گفت فرزندان از این پدیده بیشترین ضربه را متحمل می شوند. نسبت بزه کاری در خانواده های متلاشی شده خیلی بیشتر از خانواده های بادوام است و بی سرپرستی در فرزندان، عقده های روانی ایجاد می کند و جنبه منفی طلاق خیلی گسترده است. امروزه شاخص آمار طلاق بسیار قابل توجه است به طوری که براساس آمار سازمان ثبت احوال از هر ۵.۵ ازدواج، یک ازدواج به طلاق می انجامد و این رقم در تهران وضعیت بدتری را نشان می دهد، به طوری که در تهران از هر 9/2 ازدواج، یک مورد به طلاق می انجامد. بر این اساس آمارها نشان دهنده نرخ بالای طلاق و به دنبال آن ازدیاد فرزندان طلاق است (یحیی زاده و همکاران، 1394).

طلاق به هر دلیل، درست یا نادرست، پیامدهایی دارد، هم برای افراد خانواده و هم برای جامعه. برای زن و مرد مشکلات اقتصادی، روانی، عاطفی و اجتماعی ایجاد می کند و زوج های متارکه کرده را  به انزوا می کشاند. تاثیر طلاق بر فرزندان بسیار پیچیده است، فرزند تک والد، ناخواسته درگیر تضادهایی می گردد که نه توان درک آن را دارد و نه تاب کنار آمدن با آن ها را. فرزندان حاصل از چنین ازدواج هایی علاوه بر اینکه نیازهایی ویژه دارند در معرض آسیب های روانی و اجتماعی فراوانی قرار می گیرند. به طوری که یکی از پیامدهای طلاق در جوامع امروز، افزایش میزان و نوع رفتارهای انحرافی است. طلاق از مهمترین و بدخیم ترین آسیب ها و معضلات خانواده های جوامع صنعتی و یا در حال گذار، مانند ایران است. باید توجه داشت که یکی از عوامل مؤثر در بزهکاری نوجوانان نابسامانی خانواده است (شکر بیگی، ۱۳۸۵: ۷۵). دنیای تنهایی این کودکان بس غم انگیز و عذاب آور است و روابط اجتماعی آن ها دچار اختلال می شود و همین امر، بیشتر آن ها را به سوی کج روی های اجتماعی سوق می دهد. نمی توان روابط بین طلاق و آسیب های روانی کودکان و نوجوانان را نادیده گرفت؛ بایست قبول کرد که طلاق و جدایی اثرات نامطلوبی بر کودکان بر جای می گذارد. بررسی کودکانی که والدین آن ها از هم جدا شده اند نشان می دهد که آسیب های روحی وارد شده به این کودکان و نوجوانان بسیار شدید است. پژوهش های مختلف نشان می دهد در بیشتر آسیب های اجتماعی رد پایی از فرزندان طلاق به چشم می خورد، همچنین مطالعات روان شناختی بر تاثیرات مختلف طلاق بر سلامت روان این افراد، مهر تایید میزند. آبراهامسون در پژوهشی های خود دریافت خانواده های افراد بزه کار نسبت به خانواده های افراد غیر بزه کار در شرایط عاطفی نا مطلوبی به دسر می برند که ” فشار خانواده” نامیده می شود. این فشار با خصومت، تنفر، عصبانیت، آزردگی، پرخاشگری و آشفتگی های عاطفی به وجود آمده و حفظ شده است، که هم در والدین و هم در فرزندان آشکار می شود. “شاو و مک کی” نیز اثر فزاینده فشار درونی و اختلاف عامل تبیین کننده بزه کاری می دانند. لذا استدلال می شود عدم روابط گرم و عاطفی در خانواده با افزایش احتمال گرایش فرد به بزه کاری رابطه مستقیم دارد (چلبی، ۱۳۸۶: ۹۶).

پارسونز به نقش عنصر عاطفه در خانواده توجه دارد و خانواده را به عنوان تنها نهاد عمده موجود در جامعه می داند که می تواند عشق و محبت مورد نیاز را برای شخصیت انسانی در بهترین حد ارائه دهد (چلبی، ۱۳۸۶: ۹۷). طلاق والدین به منزله از بین رفتن چتر امنیتی فرزندان به شمار می رود که می تواند بر سلامت اجتماعی و روانی آن ها تاثیر بگذارد. البته گاهی گستن این پیوند به منزله پایان برخی مشکلات است، مشکلاتی همچون مشاهده دائم نزاع های پدر و مادر، رهایی فرزند از برخی آسیب ها که در خانوادهای والد با انحرافات اجتماعی ممکن است تجربه کند و…. اما برخی هنوز برای خانوادهی مشکل دار نسبت به خانواده درگیر طلاق، ارجحیت قائل هستند. بر این اساس خانواده عنصر مهمی در امنیت و سلامت اجتماعی و روانی فرزندان است و طلاق یک عامل مخرب.

کودکانی که والدینشان از ازدواج خود راضی نیستند اما با هم زندگی می‌کنند، ممکن است تحت‌تأثیر تنش ناشی از روابط آن‌ها به اضطراب یا افسردگی مبتلا شوند. کودکان پس از جدایی پدر و مادرشان نیز به اضطراب عاطفی دچار می‌شوند. کودکان بزرگ‌تر بهتر می‌توانند انگیزه‌های پدر و مادرشان را برای طلاق درک کنند. این کودکان ممکن است به خاطر اثراث طلاق بر آینده خود نگران باشند یا این که احساس تنهایی داشته باشند. کودکان هنگامی که پس از جدایی، هم با پدر و هم با مادر رابطه مداوم دارند، در وضع بهتری به سر می‌برند تا هنگامی که فقط یکی از آن‌ها را به طور منظم می‌بینند.

تأثیرات طلاق در فرزندان را می توان به ترتیب زیر طبقه بندی كرد: (صدرالاشرفی، 1391)

1- ایجاد زمینه های وسواس در دختران و پسران: ( وسواس؛ تكرار بدون اراده و افراطی اعمال و كارهای روزمره است )

2- بروز افسردگی در كودكان و نوجوانان: در این نوع بیماری اجتماعی، فرد فاقد احساس لذت یا درك كمتری از زندگی روزمره است، بی اشتهایی بر او چیره شده و خستگی به طور مداوم در ارگانیسم بدن وی مشاهده می شود.

3- به وجود آوردن زمینه های اضطراب: در نوجوانان حالتی شبیه به احساس ترس، نگرانی و تشویش به وجود می آید. در این بیماری علائم بیم از آینده در رفتار نوجوانان مشهود است. نوجوان با توجه به سستی مبانی خانواده از تفكر در مورد برنامه ریزی مدون برای حركت های دسته جمعی و گروهی وحشت دارد.

4- ایجاد روحیه پرخاشگری و عصیان در کودکان: نتیجه محرومیت های مداوم از مهر و محبت پدری است. در این نوع بیماری چون کودک امكان مذاكره حضوری و مستقیم و متقابل با پدر و مادر خود را نمی یابد و از طرفی سؤال های خود را بی جواب می بیند، روحیه عصیان و پرخاشگری در او به وجود می آید. رفتارهای پرخاشگرانه در اعمال و گفتار کودکانی كه خانواده های آنان از همدیگر جدا شده اند كاملاً مشهود است.

5- بی قراری: این بیماری با شدت و ضعف در نوجوانان خانواده هایی كه شاهد جدایی پدر و مادر خود بوده اند مشاهده می شود. حالتی كه فرد در مقابل هرگونه عاملی تحریك پذیر است یعنی حتی در مقابل محرك های ضعیف عكس العمل شدید نشان می دهد.

6- حسادت سوءظن و سماجت، در نوجوانان خانواده هایی كه والدین آنها از هم جدا شده اند این حساسیت ها دیده شده است. این گروه از نوجوانان در مقابل همراهان و همسالان خود حساسیت بیشتر و زیاده از حد نشان می دهند.

طلاق در بسیاری از موارد و مواقع ضروری است و زوجین ناگزیر به قبول این امر هستند. ولی در اغلب موارد جدایی ها در نتیجه توقعات بیجای احساسی، اقتصادی و عاطفی زوجین از همدیگر، سوءظن و بدبینی بی مورد، نداشتن صبر و گذشت در زندگی، حسادت بیش از حد زن و شوهر، پرخاشگری و تندخویی زن یا مرد و غرور و خودخواهی بی مورد صورت می گیرد (عبدی و همکاران، 1392).

بدیهی است درگیری های خانوادگی و مشاجره های پدر و مادر در حضور فرزندان، تأثیرات روحی شدیدی بر كودكان و نوجوانان ناظر بر صحنه می گذارند و در رفتارهای پرخاشگرانه كودكان و نوجوانان اثر مزمن بر جای خواهد گذاشت. به طور كلی كودكان و نوجوانان، مرگ پدر و مادر خود را راحت تر از طلاق آنان پذیرا هستند، در فوت پدر و مادر پیوندهای عاطفی، شخصیتی و احساسی و رشته های ارتباط روانی گسسته نمی شود یا كمتر سست می شود و افسردگی و ملال، كوتاه مدت و زودگذر است. در حالی كه آثار طویل المدت طلاق در پسران و دختران بیشتر است و مشكلات ناسازگاری در تشكیل خانواده را به وجود می آورد (همان).

2-3 کودکان 6-11 سال

از سن ۶ تا ۷ سالگی به بعد در کودکان تغییرات قابل ملاحظه  ای پدید می آید. بدین معنی که کودک از لحاظ جسمی به طور مرتب رشد کرده و کم  کم قدرت لازم را برای رفع احتیاجاتش کسب می کند حرکات و رفتارهایش از  پختگی خاصی برخوردار می شود و از لحاظ عاطفی، روانی و ذهنی هم رشد می کند (دریاباری، 1391).

این مرحله (سال های دبستان) را آخرین مرحله کودکی می نامند. کودکان در مرحله عملیات ذهنی یا عینی (۷ تا ۱۱ سال) با اشیا و امور عینی آشنا می شوند. وقتی در این مرحله مسئله ای برای کودکان مطرح شود که در آن  فرضیه هایی وجود دارد ، کودکان از حل آن باز می مانند، اما اگر همان مسئله را برای آنان با کلمات و تعابیر عینی و واقعی شرح دهیم آن را حل خواهند کرد.

حساسیت آن ها از ۷ سالگی به بعد نسبت به احساسات دیگران بیشتر می شود و احساسات دیگران رادر شرایط مختلف می فهمند. یکی از ویژگی های شناختی این سنین، خودمحوری سال های قبل از دبستان است که در این سنین کم تر می شود، حساسیت آن ها نسبت به احساسات دیگران بیشتر می شود و احساسات دیگران رادر  شرایط مختلف می فهمند مثلاً غم، شادی و… و آثار خودمحوری کلام (زبان) هم در این سنین کم تر می شود.

2-3-1 دگرگونی کودک بعد از ۶ سالگی

• – رفتار کودک به صورت چشمگیری تغییر می کند
• – احساس استقلال بیشتری می کند
• – نسبت به گفتار و رفتار سایر کودکان تمایل بیشتری نشان می دهند.
• – رهایی از پیوندهای خانواده آغاز می شود و کودک به عنوان فردی مستقل راه تازه ای را در پیش می گیرد.
• – کودک ۶ سال به بالا به اندازه کودک ۳ تا ۵ ساله از والدین خویش حرف شنوی ندارند.
• – کودک باید بفهمد که تنها به نیروها و غریزه های جسمانی اش تکیه نکند و رفتار با سایر افراد را یاد بگیرد و قواعد و مهارت های زندگی جمعی را بیاموزد.
• – کودک زیر ۶ سال به تقلید از والدین می پردازند اما کودکان بالای ۶ سال به دلیل رهایی از خانواده بیشتر تقلید از دوستان و یا آموزگار مورد علاقه خود  می پردازند و ممکن است رفتارهای اشتباه آنان را نیز یاد بگیرند
•  –  بعد از ۶ سالگی نیز بدون شک والدین شان را دوست دارند اما از آشکار ساختن این محبت پرهیز می کنند
•  – نسبت به دیگران سردی نشان می دهند مگر آنکه اطمینان پیدا کنند که آنها را افراز برجسته ای به حساب می آورند
• –  می خواهند با آنان مانند افرادی مهم و با شخصیت رفتار شود
• –  با وجودی که افکار درست و نادرست والدین به صورت جزیی از شخصیت کودک  درآمده است، اما فرزند نسبت به تذکرات پدر و مادر کم حوصلگی نشان می دهد و  میل دارد مسئولیت کارها را خود بر عهده گیرد (کامیاب نژاد و همکاران، 1393).

منابع

• 1- اسماعیلیان، نسرین؛ طهماسیان، کارینه؛ دهقانی، محسن و موتابی، فرشته (1392)، اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر نشانه های افسردگی و پذیرش کودکان دارای والدین مطلقه، مجله روانشناسی بالینی، سال پنجم، شماره 3، 47-57.
• 2- اصلانی، مهری؛ هاشمیان، کیانوش؛ لطفی کاشانی، فرح و میرزایی، جعفر (1386)، اثر بخشي درمان شناختي رفتاري (CBT) در بيماران مزمن مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه ي ناشي از جنگ، روانشناسی کاربردی، دوره اول، شماره 3، 6-17.
• 3- آقا یوسفی، علیرضا؛ اورکی، محمد؛ زارع، مریم و ایمانی، سعید (1392)، ذهن آگاهي و اعتياد: اثربخشي ذهن آگاهي بر كاهش استرس، اضطراب و افسردگي در سومصرف كنندگان مواد، اندیشه و رفتار، دوره 7، شماره 27، 17-26.
• 4- بیرامی، منصور؛ موحدی، یزدان؛ کاظمی رضایی، سید ولی و اسماعیلی، سودابه (1394)، تاثیر درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی در کاهش نگرانی آسیب شناختی و علائم اضطرابی دانش آموزان مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر، پژوهش توانبخشی در پرستاري دوره دوم، شماره  1، 79-90.
• 5- بیرامی، منصور؛ موحدی، یزدان و علیزاده گورادل، جابر (1394)، اثربخشی درمان ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت در کاهش اضطراب اجتماعی و نگرشهاي ناکارآمد نوجوانان، دو فصلنامه علمی ـ پژوهشی شناخت اجتماعی، سال چهارم، شماره 1، 41-52.
• 6- حناساب زاده، مریم و همکاران (1390)، شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی در مورد بیماران افسرده خودکشی گرا، مجله علوم رفتاری، دوره 5، شماره 1، 33-38.
• 7- دهستانی، مهدی (1394)، اثربخشي آموزش كاهش استرس مبتني بر ذهن آگاهي بر افسردگي، اضطراب
  و افسردگي دانش آموزان دختر، اندیشه و رفتار، دوره 9، شماره 37، 37-46.
• 8- محمدخانی، پروانه و خانی پور، حمید (1391)، درمان های مبتنی بر حضور ذهن، چاپ اول، انتشارات دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.
• 9- رحیمی، لیلا (1392)، تاثیر آموزش ذهن آگاهی بر کاهش استرس، اضطراب و اهمال کاری و افزایش بهزیستی روانشناختی پرستاران شهرستان مریوان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مریوان.
• 10- رضایی، سعید؛ خدابخشی کولایی، آناهیتا و تقوایی، داوود (1394)، اثربخشی نقاشي درماني بر کاهش اضطراب و پرخاشگري دانش آموزان دبستاني پسر داراي اختلالات بروني سازي شده، نشریه پرستاری کودکان دوره 2، شماره 2، 10-19.
• 11- شریفی درآمدی، پرویز (1393)، اثربخشی درمان مبتنی بر ذهنآگاهی بر نشانه هاي افسردگی، اضطراب و
  نشخوار ذهنی در افراد بزرگسال با اختلالهاي طیف درخودماندگی، فصلنامه مطالعات روانشناسی بالینی، سال چهارم، شماره چهاردهم، 99-118.
• 12- شریفی ساکی، شیدا و همکاران (1394)، اثربخشي آموزش شناختدرماني گروهي مبتني بر ذهنآگاهي بر كاهش اضطراب و
  فرانگراني زنان داراي سقط مكرر جنين، دوماه نامه فیض، دوره 19، شماره 4، 334-340.
• 13- شهبازی، مهدی؛ پشابادی، علی، عابدینی، حسین (1390)، ارتباط اضطراب صفتی و حالتی با زمان واکنش و هوش ورزشکاران نخبه، و غیرنخبه، مجله رشد و یادگیری حرکتی-ورزشی، شماره 8، 65-80.
• 14- شیرازی تهرانی، علیرضا و غلامرضایی، سیمین (1394)، اثربخشى آموزش کاهش تنیدگى مبتنىبر ذهنآگاهى بر سلامت عمومى مادران کودکان کم توان ذهنى، تعلیم و تربیت استثنایی، سال پانزدهم، شماره 9، 5-16.
• 15- عبدالقادری، ماریه و همکاران (1392)، اثربخشي شناخت درماني مبتني بر ذهن آگاهي و درمان شتاختي ـ رفتاري بر كاهش درد، افسردگي و اضطراب بيماران مبتلا به كمر درد مزمن، مجله علمي پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد صدوقي يزد، دوره 21، شماره 6، 795-807.
• 16- عبدی، محمدرضا؛ پور ابراهیم، تقی و محمد نظری، علی (1392)، تأثير برنامه مداخلهاي كودكان طلاق بر ميزان سازگاري آنها با طلاق والدينشان، فصلنامه خانواده پژوهی، سال نهم، شماره 35، 343-358.
• 17- فیضه، عبدالملک؛ دباغی، پرویز و گودرزی، ناصر (1394)، اثربخشی آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی در میزان استرس، اضطراب، افسردگی و بهزیستی روانشناختی در کارکنان نظامی، فصلنامه روانشناسی نظامی، دوره 6، شماره 21، 5-14.
• 18- کامران نژاد، مرضیه؛ سیف نراقی، مریم و خوش کلام، ارکان (1390)، مقايسة ميزان افسردگي و پرخاشگري در ميان برادران و خواهران سالم 6-12ساله كودكان درخودمانده و اختلال نارسايي توجه/ بيش فعالي، فصلنامه روانشناسي افراد استثنايي، سال اول، شماره 4، 1-21.
• 19- کاویانی، حسین؛ حاتمی، ندا و شفیع آبادی، عبدالله (1387)، اثر شناخت درماني مبتني بر ذهن آگاهي بر كيفيت زندگي افراد افسرده، تازه های علوم شناختی، سال 10، شماره 4، 39-48.
• 20- کاویانی، حسین؛ جواهری، فروزان و بحیرایی، هادی (1384)، اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCT) در کاهش افکار خودآیند منفی، نگرش ناکارآمد، افسردگی و اضطراب: پیگیری 60 روزه، تازه های علوم شناختی، سال  7، شماره 1، 49-58.
• 21- نریمانی، محمد؛ زاهد، عادل و گل پور، رضا (1391)، رابطه ذهن آگاهي، سبكهاي مقابله اي و هوش هيجاني با سلامت رواني در دانشجويان، فصلنامه علوم تربیتی، سال پنجم، شماره 19، 91-105.
• 22- یحیی زاده حسین و حامد، محبوبه (1394)، مسایل فرزندان طلاق در ایران و مداخلات مربوطه: فراتحلیل مقالات موجود، مطالعات زن و خانواده، دوره 3، شماره 2، 91-120.
• 23- یعقوبی، کژال؛ سهرابی، فرامرز و مفیدی، فرخنده (1389)، بررسی و مقایسه میزان پرخاشگری کودکان طلاق و عادی، مطالعات روانشناختی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه الزهرا (س)، دوره 7، شماره 1، 97-107.
• 24- Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: A conceptual and empirical review. Clinical psychology: Science and practice, 10(2), 125-143.
• 25- Beckerman, N. L., & Corbett, L. (2010). Mindfulness and cognitive therapy in depression relapse Prevention: A case study. Clinical Social Work Journal, 38(2), 217-225.
• Bohlmeijer E, Prenger R, Taal E, Cuijpers P.(2012). The effects of mindfulness-based stress reduction therapy on mental health of adults with a chronic medical disease: A meta-analysis. J Psychoso Res. 68: 539-544.
• 26- Brewer, M. M. (2010). The effects of child gender and child age at the time of parental divorce on the development of adult depression (Doctoral dissertation, Walden University).
• 27- Campbell, P. T., Gross, M. D., Potter, J. D., Schmitz, K. H., Duggan, C., McTiernan, A., & Ulrich, C. M. (2010). Effect of exercise on oxidative stress: a 12-month randomized, controlled trial. Medicine and science in sports and exercise, 42(8), 1448.
• Carmody, J., Reed, G., Kristeller, J., & Merriam, P. (2008). Mindfulness, spirituality, and health-related symptoms. Journal of psychosomatic research, 64(4), 393-403.
• Chambless, D. L., & Ollendick, T. H. (2001). Empirically supported psychological interventions: Controversies and evidence. Annual review of psychology, 52(1), 685-716.
• Chilvers, J., Thomas, C., & Stanbury, A. (2011). The impact of a ward-based mindfulness programme on recorded aggression in a medium secure facility for women with learning disabilities. Journal of Learning Disabilities and Offending Behaviour, 2(1), 27-41.
• Curry, J. F., Wells, K. C., Lochman, J. E., Craighead, W. E., & Nagy, P. D. (2001). Group and family cognitive behavior therapy for adolescent depression and substance abuse: A case study. Cognitive and Behavioral Practice, 8(4), 367-376.
• Downey, H. (2016). Mindfulness-Based Stress Reduction for Postraumatic Stress Disorder, Depression, Anxiety, and Stress.
• Evans, S., Ferrando, S., Findler, M., Stowell, C., Smart, C., & Haglin, D. (2008). Mindfulness-based cognitive therapy for generalized anxiety disorder. Journal of anxiety disorders, 22(4), 716-721.
• Faramarzi, S., Rajabi, S., & Valadbaygi, P. (2014). Effect of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT) on reducing aggression in students. Journal of Kermanshah University of Medical Sciences (J Kermanshah Univ Med Sci), 18(8), 452-461.
• Finucane, A., & Mercer, S. W. (2006). An exploratory mixed methods study of the acceptability and effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy for patients with active depression and anxiety in primary care. BMC psychiatry, 6(1), 14.
• Frala, J. L., Leen-Feldner, E. W., Blumenthal, H., & Barreto, C. C. (2010). Relations among perceived control over anxiety-related events, worry, and generalized anxiety disorder in a sample of adolescents. Journal of Abnormal Child Psychology, 38(2), 237-247.
• Goldin, P. R., & Gross, J. J. (2010). Effects of mindfulness-based stress reduction (MBSR) on emotion regulation in social anxiety disorder. Emotion, 10(1), 83.
• Greenman, P. S. (2005). A multi-informant, longitudinal study of overt aggression, peer rejection, and school adjustment in Italian elementary school children (Doctoral dissertation, University of Ottawa (Canada)).
• Hofmann, S. G., Sawyer, A. T., Witt, A. A., & Oh, D. (2010) The effect of mindfulnessbased therapy on anxiety and depression: A meta-analytic review. Journal of
  Consulting and Clinical Psychology, 78, 169-183.
• Janet. J. R. (2009). In the name of the child: A developmental approach to understanding and helping children of conflicted and violent divorce. Springer Publishing Company. New York.
• Kabat‐Zinn, J. (2003). Mindfulness‐based interventions in context: past, present, and future. Clinical psychology: Science and practice, 10(2), 144-156.
• Kazemeini, T.(2010). [Comparison the Efficacy of Mindfulness based Cognitive therapy with CBT in group method on aggressive manner reduction of Mashhad taxi drivers(Persian)]. M.A theses on Psychology, Faculty of Education and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad. 90-118.
• Kelly, J. B. (2000). Children’s adjustment in conflicted marriage and divorce: A decade review of research. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 39(8), 963-973.
• Kozak, A. (2008). Mindfulness in the management of chronic pain: conceptual and clinical considerations. Techniques in Regional Anesthesia and Pain Management, 12(2), 115-118.
• Ma, S. H., & Teasdale, J. D. (2004). Mindfulness-based cognitive therapy for depression: replication and exploration of differential relapse prevention effects. Journal of consulting and clinical psychology, 72(1), 31.
• Mace C.(2008). Mindfulness and mental health: therapy, theory, and science. 2st ed. New York. Rutledge Press: 35-36.
• Nash, V. R., Ponto, J., Townsend, C., Nelson, P., & Bretz, M. N. (2013). Cognitive behavioral therapy, self-efficacy, and depression in persons with chronic pain. Pain Management Nursing, 14(4), e236-e243.
• Nyklíček, I., & Kuijpers, K. F. (2008). Effects of mindfulness-based stress reduction intervention on psychological well-being and quality of life: is increased mindfulness indeed the mechanism?. Annals of Behavioral Medicine, 35(3), 331-340.
• Osborn, R. L., Demoncada, A. C., & Feuerstein, M. (2006). Psychosocial interventions for depression, anxiety, and quality of life in cancer survivors: meta-analyses. The International Journal of Psychiatry in Medicine, 36(1), 13-34.
• Potek, R. (2012). Mindfulness as a school-based prevention program and its effect on adolescent stress, anxiety and emotion regulation. New York University.
• Ramel, W. Goldin, P. R. Carmona, P. E. j & McQuaid, J. R. (2004). The effects of
  mindfulness meditation on cognitive processes and affect in patients with past
  depression. Cognitive Therapy and Research, 28, 433-455.
• Roth B, & Robbins D. Mindfulness-based stress reduction and health related quality of life. Psychoso medic, 2004; 66 (1): 113-123.
• Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2012). Mindfulness-based cognitive therapy for depression. Guilford Press.
• Semple, R. J., Reid, E. F., & Miller, L. (2005). Treating anxiety with mindfulness: An open trial of mindfulness training for anxious children. Journal of Cognitive Psychotherapy, 19(4), 379-392.
• Singh, N. N., Lancioni, G. E., Singh Joy, S. D., Winton, A. S.W., Sabaawi, M., Wahler, R. G., & et al. (2007). Adolescents withconduct disorder can be mindful of their aggressive behavior.Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 15, 56–63.
• Shtayermman, O. (2007). Peer victimization in adolescents and young adults diagnosed with Asperger’s Syndrome: a link to depressive symptomatology, anxiety symptomatology and suicidal ideation. Issues in comprehensive pediatric nursing, 30(3), 87-107.
• Smith, B.W., Ortiz, J. A., Steffen, L. E., Tooley, E. M., Wiggins, K.T., & et al. (2011). Mindfulness is associated with fewer PTSD symptoms, depressive symptoms, physical symptoms, and alcohol problems in urban firefighters. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 79(5): 613-617.
• Snippe, E., Dziak, J. J., Lanza, S. T., Nyklíček, I., & Wichers, M. (2017). The Shape of Change in Perceived Stress, Negative Affect, and Stress Sensitivity During Mindfulness-Based Stress Reduction. Mindfulness, 1-9.
• Speca, M., Carlson, L. E., Goodey, E., & Angen, M. (2000). A randomized, wait-list controlled clinical trial: the effect of a mindfulness meditation-based stress reduction program on mood and symptoms of stress in cancer outpatients. Psychosomatic medicine, 62(5), 613-622.
• Teasdale JD, Segal Willams JMG, Ridge  way  VA, Soulsby JM. (2002). Pervention   of   relupsel   recurrence   in   major  depression  by  Mind  Fullness – based  cognitive  therapy.  J  consu  clinic Psycho. 68: 6185-623.
• Tanay, G., Lotan, G., & Bernstein, A. (2012). Salutary proximal processes and distal mood and anxiety vulnerability outcomes of mindfulness training: A pilot preventive intervention. Behavior therapy, 43(3), 492-505.
• Vøllestad, J., Sivertsen, B., & Nielsen, G. H. (2011). Mindfulness-based stress reduction for patients with anxiety disorders: Evaluation in a randomized controlled trial. Behaviour research and therapy, 49(4), 281-288.
• Wells, A. (2002). GAD, Meta‐cognition, and Mindfulness: An Information Processing Analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 9(1), 95-100.
• Williams, J. M., Teasdale, J. D., Segal, Z. V., & Soulsby, J. (2000). Mindfulness-based cognitive therapy reduces overgeneral autobiographical memory in formerly depressed patients. Journal of abnormal psychology, 109(1), 150-155.
• Zeidan, F., Johnson, S. K., Diamond, B. J., David, Z., & Goolkasian, P. (2010). Mindfulness meditation improves cognition: Evidence of brief mental training. Consciousness and cognition, 19(2), 597-605.