پیشینه پژوهشی معنا درمانی گروهی و کاهش نشانگان افسردگی ، اضطراب و استرس در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروز (رشته روانشناسی عمومی)

با سحافایل در خدمت شما هستیم با «پیشینه پژوهشی معنا درمانی گروهی و کاهش نشانگان افسردگی ، اضطراب و استرس در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروز (رشته روانشناسی عمومی)» که بطور کامل و جامع به این مبحث پرداخته و نیاز شما را به هرگونه جستجوی بیشتری برطرف خواهد نمود.

فهرست محتوا

• 2-1-مقدمه. 12
• 2-2- مولتیپل اسکلروزیس… 12
• 2-3- نظریات مربوط به ام.اس… 13
• 2-4- علائم کلی بیماری (ام.اس): 14
• 2-5- انواع بیماری ام.اس… 15
• 2-6- مشخصه اصلی بیماری ام اس… 16
• 2-7- دلایل ابتلا به بیماری (ام.اس) 17
• 2-8- سبب شناسی و شیوع بیماری ام.اس… 19
• 2-9-عود در بیماران ام.اس… 20
• 2-10-درمان بیماری (ام.اس) 23
• 2-11- واقعیت درمانی.. 25
• 2-11-1-نیازهای پنج گانه. 31
• 2-11-2- ماشین رفتار. 33
• 2-11-3- دنیای مطلوب.. 36
• 2-11-4- اصول ده گانه نظریه انتخاب.. 38
• 2-12- مفهوم بیماری از دیدگاه واقعیت درمانی.. 39
• 2-12-1- علل انتخاب انواع ناراحتی ها 40
• 2-12-2- فرایند درمان واقعیت درمانی.. 41
• 2-12-3- سیستم WDEP. 42
• 2-12-4- مداخله گروهی مبتنی بر واقعیت درمانی و نظریه انتخاب.. 48
• 2-13- ماهیت افسردگی.. 50
• 2-13-1- علل افسردگی.. 52
• 2-13-2- روش های درمان افسردگی.. 53
• 2-14- تعریف استرس… 54
• 2-14-1-واکنش های (زیست شناختی) جسمانی نسبت به استرس… 55
• 2-14-2- واکنش روانی نسبت به استرس… 57
• 2-15- استرس و اضطراب.. 57
• 2-16-سوابق و پیشینه تحقیق. 58
• 2-16-1-تحقیقات انجام شده در داخل کشور. 58
• 2-16-2-تحقیقات انجام شده در خارج از کشور. 61
• 2 – 17-جمع بندی.. 64

مقدمه

در این فصل به بررسی مبانی نظری تحقیق ( معنا درمانی، استرس، اضطراب و افسردگی) و سوابق و پیشینه پژوهش ( شامل تحقیقات انجام شده در داخل کشور و تحقیقات انجام شده در خارج از کشور ) می پردازیم.

مولتیپل اسکلروزیس

ماجرای بیماری ام.اس در واقع داستان داستان ها است. داستان افرادی است که از این بیماری مزمن و پیشرونده رنج می برند، داستان توان و استقامت آن ها در مقابل بیماری و داستان اثرات این بیماری مخرب بر خانواده آن ها است. ماجرای آن هایی است که در مبارزه با ام.اس پیروز شدندو آن هایی که مبارزه را باختند. بیماران ام.اس ترس فراوان و عقاید نادرستی در مورد بیماری دارند و باید به آنها امید داد.

ماجرای ام.اس، داستان دانشمندان و پزشکانی است که عمر خود را وقف مطالعه این بیماری نموده اند، داستان امیدها و سرخوردگی های آن ها است. ماجرای ام.اس ماجرای دستگاه ایمنی است. ماجرای چگونگی دفاع بدن در برابر عفونت ها، به ویژه عفونت های ویروسی، توسط دستگاه ایمنی و این که چگونه ویروس ها با دستگاه ایمنی بدن انسان، اثرگذاری و روابط متقابل دارند. ماجرای بیماری ام.اس همانا ماجرای اثرات ژرف تکنولوژی و مسائل اقتصادی بر دنیای پزشکی است. به عنوان مثال، روش تصویربرداری از دستگاه عصبی مرکزی با عمدتأ به خاطر نقش آن در تحقیق در مورد بیماری ام.اس سیر تکاملی خود را پیمود و امروزه به عنوان روشی استاندارد برای بررسی کلیه بیماری های عصبی بدل شده است. ماجرای ام.اس همچنین ماجرای پول های کلان و قیمت گزاف داروهای ام.اس و البته تأثیر عوامل اقتصادی بردنیای داروسازی است. ازاین گذشته، بیماری ام.اس بسی پیچیده و مرموز است و هنوز پاسخی برای بسیاری از پرسش ها نظیر علل ایجاد بیماری ام.اس، مکانیسم ایجاد بیماری در انواع مختلف ام.اس و دلیل عدم پاسخگویی عده ای بیماران به درمان وجودنداردو حل معادله ریاضی4×2 کارمشکلی نیست تنها یک متغیرنامعلوم وجوددارد؛ اما حل متغیرهای نامعلوم کاربسیار سختی است و معادله بیماری ام.اس این چنین است: عوامل متغیر ناشناخته + عوامل جغرافیایی + عوامل محیطی + عوامل ژنتیک + دستگاه ایمنی + ویروس = بیماری ام.اس (واینر، 1390).

نظریات مربوط به ام.اس

دو نظریه اصلی در مورد منشأ بیماری ام.اس وجوددارد که عبارتنداز: نظریه ی ویروسی و نظریه ی خودایمنی.

نظریه اول: نظریه ویروسی، معتقد است که ام.اس نوعی بیماری ویروسی است لذا، داروهای اینترفرون به واسطه خواص ضدویروسی خود باعث درمان آن می شوند. البته در این مدت یافت شد که اینترفرون ها نه به واسطه خواص ضدویروسی خود، بلکه به دلیل ماهیت ضدالتهابی و تأثیر متقابل بر دستگاه ایمنی موجب کنترل فعال ام.اس می شوند.

نظریه دوم : نظریه خود ایمنی بودن ام.اس بر اساس مطالعات روی مدل حیوانی^[1] استقرار یافته است که مشابهت بیماری ام اس در انسان ها را با بیماری در حیوانات، به لحاظ تضعیف شدن مقاومت دستگاه ایمنی بدن، مطرح می نماید که توجه به این نظریه، عاقبت منجربه کشف داروی کوپالیمر-1 شد.

یکی دیگر از نظریات مربوط به ام.اس حاکی از آن است که محل اقامت فرد در دوران کودکی، براحتمال ابتلای وی به ام.اس اثرمی گذارد و احتمالأ محل زندگی فرد، نوع عوامل محیطی، عوامل عفونی و حتی میزان تابش اشعه آفتاب، میزان مقاومت بدن راتعیین نموده و از این راه، بروز بیماری ام.اس را در مناطق مختلف جهان باعث می شود (واینر، 1390).

علائم کلی بیماری (ام.اس):

علائم (ام.اس)، به4 گروه تشکیل می شوند:

1-علائم جسمی، 2-اختلال در عملکرد مغز،3- نشانه های آسیب سیستم عصبی ،4- نشانه های روانی مثل وجود استرس، عصبانیت وغیره.

نشانه های جسمی شامل: اختلال در ایستادن و راه رفتن و تعادل بدن، اختلال در سیستم عصبی بینایی مثل تاری دید – دوتا دیدن و تیرگی دید، که به صورت ناگهانی بروز می کند. فلج صورت، اختلال در دمای بدن، اختلال در کنترل و دفع ادرار،کم شدن مقاومت در برابر عفونت، ناتوانی در حرکت دست ها، احساس خواب رفتگی در اندام ها و بسیاری از علائم جسمی دیگر ازنوع دیگررا شامل می شود.

اختلال در عملکرد مغز، شامل: اختلال در حافظه، اختلال در برقراری ارتباط با محیط اطراف، اختلال در جمله درست کردن در هنگام حرف زدن، ناتوانی درک، در کتابی که فرد، مطالعه می کند و به طور کلی درک نکردن مطالب.

نشانه های تخریب سیستم عصبی: کرختی و مرموز شدن دست ها و پاها، احساس خارش در دست ها و پاها، سستی عضلات دست ها و پاها، متلاشی شدن زانوها و اختلال در تراکم پیام های عصبی در بدن.

نشانه های روانی شامل: حالات افسردگی همراه با خستگی، استرس، منزوی بودن، تنها شدن و با کسی رابطه نداشتن مختل شدن جرأت و شجاعت فرد و ناتوان شدن، متهم دانستن خود، محبت نکردن.

سایر نشانه های این بیماری شامل: کرختی و احساس سوزش و خارش در بدن، خصوصأ در پاها و زانوها، سرگیجه و خستگی، عدم تشخیص اشیاء و دید کم، سفت شدن عضلات، اختلال در تعادل و هماهنگی، رعشه، اختلال مثانه و روده، اختلالات جنسی، اختلال در تمرکز، توجه و حافظه-حساسیت به گرما، ناتوانی در صحبت کردن، راه رفتن و نوشتن- افزایش رفلکس های وتری، کاهش حس، علامت لرمیت ( که با خم کردن گردن شوک برقی در اندام ها،ایجاد می شود)، نیستاگموس[2] – درد – نور آلرژی عصب سه شاخه – سرگیجه و بسیاری علائم متفاوت و متنوع دیگر(موهر و کاکس، 2001).

منابع و مآخذ

• اتکینسون،ریتا. ال، ریچارد.س، اتکینسون و ارنست. ر، هیلگارد. (1382). زمینه روان شناسی (جلد اول و دوم). (ترجمه محمد تقی براهنی، سعید شاملو، نسیان گاهان، یوسف کریمی و کیانوش هاشمیان). تهران: رشد. (تاریخ انتشار به زبان اصلی 1983).
• اسماعیلی، مریم و حسینی، فاطمه (1387). بیماری مولتیپل اسکلروزیس و عادات فکری استرس زا. مجله پژوهش پرستاری، دوره سوم، شماره های 10 و 11.
• اکبری، حسین. (13819. تأثیر روش مشاوره واقعیت درمانی به شیوه گروهی در کاهش احساس تنهایی دانش آموزان پسر دبیرستانی مناطق1 و2 مشهد. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه  علامه طباطبایی تهران.
• آبراموويتز، مليسا، 1384، راهنماي پزشكي خانواده ام اس. ترجمه: فرهاد همت خواه، تهران: عصر كتابپروچاسكا.
  اصغری، ندا، علی اکبری، مهناز، دادخواه، اصغر،1391،  معنا درمانی گروهی به عنوان روش توانبخشی کاهش افسردگی زنان سالمند، مجله مطالعات ناتوان،2(1): ٣٨ – ٣١
• برزگر کهنمویی، ساناز؛ یاقوتی آذر، شهرام و خلیل شعار، علیرضا (1389). رابطه بین الگوی عملکرد خانواده و شیوه های مقابله ای در بیماران ام.اس. روانشناسی معاصر، ویژه نامه ی سومین کنگره انجمن روان شناسی ایران، صفحه 152-154.
• بو الهری، جعفر، نظیری، قاسم و زمانیان، سکینه. (1391). اثر بخشی رویکرد گروه درمانی معنوی بر کاهش میزان افسردگی اضطراب و استرس در زنان مبتلا به سرطانسینه. فصلنامه علمی- پژوهشی جامعه شناسی زنان، سال سوم، شماره اول.
• بوالهري، جعفر، نظیری، قاسم، زمانيان، سكينه، 1391، اثر بخشي رويكرد گروه درماني معنوي بر كاهش ميزان افسردگي، اضطراب و استرس در زنان مبتلا به سرطان سينه، فصلنامهي علمي – پژوهشي جامعه شناسي زنان، 3(1): 117-85.
• بهرام خانی، محمود، جان بزرگی، مسعود، عیل پور، احمد، برزگر قاضی، کمال. (1390). اثر بخشی درمانی چند وجهی لازاروس بر وضعیت ناتوانی گسترده در بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس، سال 13(2) تابستان 1390، صفحه47-136.
• پاشا، غلامرضا؛ امینی، سهیلا(1387). تأثیر واقعیت درمانی بر امید به زندگی و اضطراب همسران شهدا. یافته های نو در روانشناسی. زمستان، 3(9):37-50.
• پروچاسکا، جیمزلو و نوراکس، جان سی. (1389). نظام های روان درمانی. (ترجمه یحیی سید محمدی). تهران: نشرروان (تاریخ انتشار به زبان اصلی 2005).
• پناه علی، امیر؛ شفیع آبادی،عبدالله؛ احمر، قدسی. (1388). اثربخشی واقعیت درمانی گروهی بر نگرش نسبت به مصرف سیگار در دانش آموزان پسر سال اول متوسطه. پژوهش های نوین روان شناختی (روانشناسی دانشگاه تبریز) زمستان، 4(16):63-84.
• جمالي، فريبا ، 1381، بررسي رابطه ي بين نگرش هاي مذهبي، احساس معنابخش بودن زندگي و سلامت روان در دانشجويان دانشگاه تهران. پايان نامه ي كارشناسي ارشد روان شناسي عمومي. تهران: دانشگاه الزهرا.
  حمید، نجمه، طالبیان، لیدا، مهرابی زاده هنرمند، مهناز، یاوری، امیرحسین،1390، اثربخشی معنادرمانی بر افسردگی، اضطراب و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان، مجله دستاوردهای روانشناختی،  دوره 4, شماره 2 .
  خالدیان، محمد، سهرابی، فرامرز،1393، اثربخشی معنا درمانی به شیوه گروهی بر کاهش افسردگی و افزایش امید در سالمندان با سندرم آشیانه خالی، مجله مطالعات روان شناسی بالینی، 15(4).
• حسینی غفاری، فاطمه؛ قنبری هاشم آبادی، بهرام علی؛ آقا محمدیان شعرابف، حمیدرضا (1387). مقایسه اثر بخشی روان درمانی گروهی مبتنی بر نظریه ی انتخاب و درمان انگیزشی نظامند در افزایش رضایت زناشویی. مطالعات تربیتی و روان شناسی، 9(2):65-78.
• حمید، نجمه، مهرابی زاده هنرمند، مهناز، صادقی، صدیقه. (1390)، بررسی تأثیر اموزشی ایمن سازی در مقابل استرس بر افسردگی  کیفیت زندگی بیماران مبتلا به ام.اس، دانشگاه شهید چمران اهواز.
• خضری مقدم منوچهر، قربانی نیما، رستمی رضا؛ اثربخشی گروه درمانی بر کاهش علائم روان شناختی بیماران ام اس. مجله روان شناسی بالینی.1391-14-15.
• داور پناه، فروزنده. (1373). هنجاریابی نسخه تجدید نظر شده مقیاس احساس تنهایی برای دختران 12-18 ساله در شهر تهران. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
• دهداری، طاهره؛ یار احمدی، رسول؛ تقدیسی، محمد حسین؛ دانشور، ریحانه؛ احمدپور، جمال.،(1392)،ارتباط بین داشتن معنا در زندگی با وضعیت استرس، اضطراب و افشسردگی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ایران، فصلنامه علمی-پژوهشی آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، سال اول، شماره3
• دیماتئو، ام رابین (1387). روانشناسی سلامت. ( ترجمه: محمد کاویانی، محمد عباسپور، حسن محمدی، غلامرضا تقی زادهو علی اکبر کیمیا، زیر نظر کیانوش هاشمیان، 1380). تهران: انتشارات سمت.
• رحیم زاده، سوسن. پوراعتماد، حمیدضاو عسگری، علی و حجت، محمدرضا. (1390). مبانی مفهومی احساس تنهایی: یک مطالعه کیفی. روانشناسی تحولی: روانشناسان ایرانی.8(30)، 121-141.
• رضایی، آذر میدخت، رفاهی، ژاله، احمدی خواه، محمئ علی، 1391، اثربخشي معنا درماني به شيوه گروهي بركاهش افسردگي بيماران سرطاني ،مجله روش ها و مدل های روانشناختی، سال دوم، شماره هفتم : 46-37.
  روديني، بلقيس، 1386، سودمندي معنادرماني گروهي در بهبود سلامت روان مردان دچار به ويروس كاهش ايمني انسان (ويكا/ HIV) بيماري اكتسابي كاهش ايمني ( باكا / AIDS) پايان نامه كارشناسي ارشد مشاوره. تهران: دانشگاه خاتم.
• رضایی، هما، شفیع آبادی، عبدالله،1387، اثربخشي معنا درماني به شيوهي گروهي در افسردگي بيماران مولتي پل اسكلروزيس ( .ام اس)، پژوهشنامه تربيتي دانشگاه آزاد اسلامي واحد بجنورد، 16(2): 71-53.
• ساراسون. ای. جی. ساراسون، ب. (1375). روانشناسی مرضی، ترجمه نجاریان اصغری مقدم، دهقانی، تهران، رشد.
• سارافینو .(2002)، روان شناسی سلامت، ترجمه میرزایی، الهه و همکاران. (1384). تهران انتشارات رشد.
• سارافینو، ادوارد. (1384). روان شناسی سلامت. ترجمه زیر نظر الهه میرزایی. تهران: انتشارات رشد (تاریخ انتشار اثر به زبان اصلی، 2002).
• سالمنز، ساندرا، 1384، افسردگي: پرسشهايي كه داريد و پاسخهايي كه بدان نيازمنديد . ترجمه: ميرمجيد خلخالي زاويه ، تهران: جوانه ي رشد.
• سامانی سیامک، جوکار بهرام، بررسی اعتبار و روایی فرم کوتاه مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس. مجله علوم اجتماعی و علوم انسانی شیراز. 1386- 77: 55-65
• سلیگمن، مارتین، روزنهان، دیوید و وارکر، الاین. (1390). آسیب شناسی روانی. (ترجمه رضا رستمی، علی نیلوفری، مینا قبادی و آزاد ثباتی). تهران: انتشارات ارجمند.
• شفیع آبادی، عبدا… و ناصری، غلامرضا (1386). نظریه های مشاوره و روان درمانی، چاپ سیزدهم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
• شفیع آبادی، عبدالله، رشیدی، فرنگیس و قدسی،احمر. (1389). نقش باورهای غیر منطقی بر سلامت روان دختران متوسط شهر تهران. فصلنامه اندیشه های تازه در علوم تربیتی. 5(2).
• عیسی زادگان، علی، شیخی، سیامک. حافظ نیا، محمد، خادمی، علی. (1392). اثر بخشی گروه درمانی شناختی-رفتاری در کاهش نشانه های افسردگی  ذز بیماران مبتلا به سرطان. مجله پزشکی ارومیه، دوره بیست و چهارم.
• فرانكل، ويكتور امیل ، 1385 ، انسان در جستجوي معنا. ترجمه: نهضت صالحيان و مهين ميلاني ، تهران: رسا .
  فرانكل، ويكتور امیل، 1372 ، پزشك و روح. ترجمه: فرخ سيف بهزاد ، تهران: رسا.
• فرح بخش، کیومرث؛ شفیع آبادی، عبدالله؛ احدیع سید احمدع دلاور، علی. مقایسه میزان اثر بخشی مشاوره زناشویی به شیوه شناختی الیس، واقعیت درمانی گلاسر و اختلاطی از این دو در کاهش تعارضات زناشویی. تازه ها پژوهش های مشاوره، 1387، شماره 18:33-57.
• کاظمی نژاد، صدیقه، 1389، مقايسه اثربخشی دو روش مشاوره گروهی شناختی – رفتاری و معنا درمانی بر کاهش اضطراب بيماران مبتلا به ام اس در استان يزد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی – دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.
• کری، جرالد (1387). نظریه و کاربست مشاوره و روان درمانی (ویراست هفتم). ترجمه یحیی سید محمدی، چاپ دوم (2009). تهران: ارسباران.
• کوری، جرالد. (1387). نظریه ها و روش های مشاوره گروهی. ( ترجمه یحیی سید محمدی). تهران: نشر ارسباران. (تاریخ انتشار به زبان اصلی 2005).
• كاپلان، هارولد. سادوك، بنيامين، 1375، خلاصه ي روانپزشكي علوم رفتاري و روان پزشكي باليني. ترجمه: نصرتاله پورافكاري، تهران: ذوقي .
• گچل، رابرت جی، بام، آندرو، کرانتسع دیوید اس (1995)، روان شناسی تندرستی، ترجمه غلامرضا خوی نژاد.
• گلاسر، ویلیام (1999)، نظریه انتخاب، ترجمه علی صاحبی (1390). تهران: انتشارات سایه سخن.
• گلزاری، محمود، 1393، اثربخشی معنادرمانی به شیوه گروهی بر کاهش اضطراب و ناامیدی زنان مبتلا به سرطان پستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی – دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.
  مختاري، ستاره، 1384، بررسي اثربخشي درمان شناختي، رفتاري به شيوه ي گروهي بر افسردگي بيماران مبتلا به ام. اس. پايان نامه كارشناسي ارشد روان شناسي باليني . اصفهان: دانشگاه اصفهان.
• مهريار، امير هوشنگ، 1382، افسردگي برداشتها و درمان شناختي. تهران:رشد.
• نجفی دولت آباد، شهلا، نوریان، خیرالله، ملک زاده، جان محمد، روزی طلب، مهین، افراسیابی فر، اردشیر، مقیمی، مسعود و همکاران (1390). تأثیر یوگا بر سلامت عمومی و احساس به زندگی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس. مجله ارمغان دانش،دوره16، شماره3، صفحه 245-253.
• واینر، هاوارد ال، (1390)، در جستجوی درمانی برای بیماری ام اس، مترجمین: علیرضا میانگر، مسعود اعتمادی فر، امیرهادی مغزی. اصفهان: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اصفهان.
• وست، ویلیام، 1387، روان درمانی و معنویت، ترجمه شهریار و سلطانعلی شیرافکن، نشر رشد، 232 صفحه.
• اله بخشیان، مریم؛ جعفر پورعلوی، مهشید؛ پرویزی، سرور و حقانی، حمید (1389). ارتباط سلامت معنوی و کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس. مجله تحقیقات علوم پزشکی زاهدان، دوره 12، شماره3،ص 29-33.
• هومن، حیدرعلی (1388). آمار استنباطی در پژوهش های رفتاری. تهران: سمت
• Arnett, P. A., Higginson, C. I., Voss, W. D., Randolph, J. J., & Grandey, A. A. (2002). Relationship between coping, cognitive dysfunction and depression in multiple sclerosis. The Clinical Neuropsychologist, 16(3), 341-355.
• Benedict, R. H., Wahlig, E., Bakshi, R., Fishman, I., Munschauer, F., Zivadinov, R., & Weinstock-Guttman, B. (2005). Predicting quality of life in multiple sclerosis: accounting for physical disability, fatigue, cognition, mood disorder, personality, and behavior change. Journal of the neurological sciences, 231(1), 29-34.
• Bradley, W. G. (Ed.). (2004). Neurology in clinical practice: principles of diagnosis and management (Vol. 1). Taylor & Francis.
• Chagas, L. C. D., Credential, A., & Graber, A. V. (2003). The “Ultimate Meaning” of Viktor Frankl. Viktor Frankl Institute of Logotherapy.
• Corey, G. (1995). Theory and practice in group counseling and therapy.4th ed. Ca: Brooks-Cole
• Hauser, S. L., & Goodin, D. S. (2005). Multiple sclerosis and other demyelinating diseases. HARRISONS PRINCIPLES OF INTERNAL MEDICINE, 16(2), 2461.
• Hill, P. C., & Pargament, K. I. (2008). Advances in the conceptualization and measurement of religion and spirituality: Implications for physical and mental health research.
• Karakoyun-Celik, O., Gorken, I., Sahin, S., Orcin, E., Alanyali, H., & Kinay, M. (2010). Depression and anxiety levels in woman under follow-up for breast cancer: relationship to coping with cancer and quality of life. Medical Oncology, 27(1), 108-113.
• Kroencke, D. C., Lynch, S. G., & Denney, D. R. (2000). Fatigue in multiple sclerosis: relationship to depression, disability, and disease pattern. Multiple Sclerosis, 6(2), 131-136.
• Melton MA, Schuenberg SE. On the measurement of meaning: Logo therapy’s empirical contributions to humanistic psychology. J Humanist Psychol 2008; 36: 31-44.
• Nagata, K. (2002). [A study of logotherapy for chronic low back pain patients]. Seishin shinkeigaku zasshi= Psychiatria et neurologia Japonica, 105(4), 459-467.
• Pargament, K. I. (2011). Spiritually integrated psychotherapy: Understanding and addressing the sacred. Guilford Press.
• Patten, S. B., & Metz, L. M. (2002). Hopelessness ratings in relapsing-remitting and secondary progressive multiple sclerosis. The International Journal of Psychiatry in Medicine, 32(2), 155-165.
• Pittion-Vouyovitch, S., Debouverie, M., Guillemin, F., Vandenberghe, N., Anxionnat, R., & Vespignani, H. (2006). Fatigue in multiple sclerosis is related to disability, depression and quality of life. Journal of the neurological sciences, 243(1), 39-45.
• Sánchez-López, M. P., Olivares-Pérez, T., Nieto-Barco, A., Hernández-Pérez, M. A., & Barroso-Ribal, J. (2004). Esclerosis múltiple y depresión. Rev Neurol, 38(6), 524-529.
• Seligman, M. E. (1975). Helplessness: On depression, development, and death. WH Freeman/Times Books/Henry Holt & Co.
• Spira, J. L., & Yalom, I. D. (Eds.). (1996). Treating dissociative identity disorder. Jossey-Bass.
• Van der Werf, S. P., Evers, A., Jongen, P. J., & Bleijenberg, G. (2003). The role of helplessness as mediator between neurological disability, emotional instability, experienced fatigue and depression in patients with multiple sclerosis. Multiple Sclerosis, 9(1), 89-94.
• Wineman, M. N., Schwetz, K. M., Zeller, R., & Cyphert, J. (2003). Longitudinal analysis of illness uncertainty, coping, hopefulness, and mood during participation in a clinical drug trial. Journal of Neuroscience Nursing, 35(2), 100-106.